جغرافیای شهرستان سرولایت خراسان مرکزی

روستای طالبی

روستای طالبی در ارتفاع 1450 متری از سطح دریای آزاد و در عرض جغرافیایی 36 درجه و 41 دقیقه شمالی (فاصله از خط استوا) و طول جغرافیایی 58 درجه 18 دقیقه شرقی(فاصله از نصف النهار مبدا ) قرار دارد.

طالبی یکی از روستاهای دهستان سرولایت بخش سرولایت نیشابور می باشد که تا مرکز دهستان سرولایت روستای عبدالله گیو حدود 15 کیلومتر و تا شهر چکنه مرکز بخش سرولایت 30 کیلومتر فاصله دارد.با شهر نیشابور مرکز شهرستان حدود 82 کیلومتر فاصله دارد.فاصله این روستا تا شهر سلطان آباد مرکز شهرستان خوشاب حدود 45 کیلومتر و تا شهر سبزوار نیز حدود 85 کیلومتر و تا شهر قوچان حدود 75 کیلومتر فاصله دارد.

برای رسیدن به روستا از سمت عبدا.. گیو به سمت سلطان آباد حرکت نموده و از دو راهی گلبین به سمت غرب جاده ای جدا شده که بعد از 4 کیلومتر به طالبی میر سیم.ادامه این راه به روستاهای قزل قلعه و دزق می رسد.

از مسیر کلاته محمد جان ، سرچاه و برزنون نیز می توان وارد جاده سبزوار - خوشاب -سرولایت شد و از گلبین وارد جاده طالبی شد.

تصویر ماهواره ای روستای طالبی تاریخ عکس 25 امرداد 1392/ استخراج از گوگل ارث محمد تاجیک

این روستا در دره ای واقع شده که در آن یک چشمه آب دائمی برای کشاورزی وجود دارد.

جمعیت روستا برابر آمار سرشماری سال 1390حدود 689 نفر بوده که در قالب 201 خانوار در روستا ساکن بوده اند. از این جمعیت 333 نفر مرد و 356 نفر زن بوده اند.

در سرشماری سال 1345 نیز جمعیت روستا 602 نفر و در سرشماری سال 1355 جمعیت آن 775 نفر و در سال 1385 جمعیت روستا به 674 بوده است.

طالبی در سال 1390 بعد از روستای برزنون (3508 نفر ) و شهرچکنه( 1834نفر ) و روستای سلطان میدان(1005 نفر ) و روستای زهان (951 نفر ) پنجمین آبادی پرجمعیت بخش سرولایت است.

شغل اصلی اهالی کشاورزی و دامداری و کار در کوره هاست. باغ های زیبا وطبیعتی بکر دارد.

جدول مشخصات تنها قنات طالبی در بانک قناتهای ایران

نام قنات

طول قنات

عمق ماد چاه

تعداد میله چاه

فاصله مظهر تا محل

آبدهی

Lit/s

تعداد مالکین

اراضی تحت کشت

اوزلوق

450

10

100

1

35

2

دین مردم این روستا اسلام مذهب شان شیعه اثنی عشری است زبانشان ترکی است .از قدمت روستا اطلاعی زیادی در دست نیست . اما در خصوص وجه تسمیه روستا بنا به گفته ریش سفیدان به دلیل علاقه خاص مردم به کسب علم و دانش این نام برای آن انتخاب شده و به معنای طلب کنندگان علم و دانش می باشد.

جوانان روستا دوستدار علم ودانش وافرادزيادي فارغ التحصيل دانشگاه هاي مختلف كشور مي باشند. که نتیجه این علاقه و تحصیل سبب شده تا حدود 50 نفر معلم در مقاطع مختلف تحصیلی ، 3 استاد دانشگاه ، 3 پزشک ، 5 درجه دار رتبه بالا نظامی و انتظامی و ... از این روستا به جامعه اسلامی خدمت کنند.

روستاي طالبي چهار شهيد تقديم اسلام و انقلاب كرده است

اسامي شهداي روستاي طالبي :

1-سرباز شهيد محمد اسماعيل طالبي

2- سرباز شهيد علي اصغر طالبي

3- بسیجی شهید حسینعلی طالبی

4- پاسدار شهيد شكرالله طالبي

همه اين شهدا افتخار آفرينان جوانان روستا وايران عزيز مي باشند.

امکانات موجود در روستا

خانه بهداشت ، دبستان و دبیرستان متوسطه اول (دوره راهنمایی) ، مسجد جامع ، راه آسفالته ، طرح هادی ، پارک کودک

حمام عمومی نیز به دلیل ساخت حمام شخصی در منازل رو به ویرانی گذاشته است و استفاده ای نمی شود.اهالی در منازل از آبگرمکن خورشیدی بهره می گیرند.

خواجه آباد در ارتفاع 1550 متری از سطح دریای آزاد و در 36درجه و 47 دقیقه و 35.61ثانیه عرض شمالی (فاصله از خط استوا) و در 58 درجه 21 دقیقه و 35.62 ثانیه طول شرقی (فاصله از نصف النهار مبدأ) واقع گشته است .

روستا دارای سه محله اصلی می باشد. تقسیم روستا به این سه قسمت توسط رودخانه سرولایت و رود اورتا جوی داخل روستا بنام (شترگلی) است که از بین شان می گذرد 1- قلعه بالا(یوخارکو قلعه) 2-قلعه وسط( اورتا قلعه) 3-قلعه پایین(طی که قلعه) . این رود خانه قبلا از کوه های ینگجه و خایسک وماهرخ کوه در غرب وجنوب غربی روستا سرچشمه می گرفت و پس از عبور از خواجه آباد و و عبور از منطقه سرولایت ومشکان به کالشور جوین می ریزد. بیشتر ایام سال این کال خشک و بدون آب است خصوصا که در بالا دست و در روستای ینگجه بر روی آن سد بسته شده است.

اگر چه سال های سال این سه محله از هم جدا بوده و لی اتحادروستائیان مردم محل و بزرگترها و شورای اسلامی هرسه روستا تصمیم گرفته شد با هم ادغام شده و به یک روستا تبدیل شوند خواجه آباد . از توابع دهستان سرولایت بخش سرولایت شهرستان نیشابور در استان خراسان رضوی به نام روستای « خواجه آباد»

روستا از شمال شرق به عاشق کوه از کوه های معروف سرولایت محدود می گردد.این کوه 2300متر ارتفاع دارد.

در شمال آن روستای بیدخان ، درشمال غرب روستای آق قایه و روستای کوه سخت و بشکن غرب آن روستای ینگجه ، در جنوب غربی روستای زیگ ، در جنوب شرقی روستای انچگان ، در شرق روستای نومیری نوسرا و از شمال شرقی به روستای شیخ مصطفی محدود می گردد.

روستا از نظر کشاورزی دارای زمین های حاصلخیز آبی و دیم می باشد که بوسیله کشاورزان به صورت کشت دیم و کشت آبی در آنها فعالیت صورت می گیرد.

زمین های دیم روستا 1-زمینهای متصل به عاشق کوه است. دامنه های این کوه از لحاظ پوشش گیاهی دارای اهمیت بسیار فراوان است و در رونق دامداری و تامین علوفه گله های گوسفند این روستا و روستا های اطراف نقش بسزایی دارد.

2-جلگه کوچک قسمتی ازآن بنام تنارخاجی قسمت دیگر آن زمینهای کربلائی احمد خیامی معروف است

3-جلگه بزرگ قسمتی ازآن چاه عمیق حفر شده 4- زمینهای بایر

از مهمترین گونه ای گیاهی آن می توان به بزگورک ، آویشن ، چای کوهی و دیگر گیاهان دارویی اشاره کرد که در فصول بهار و تابستان توسط اهالی برداشت و استفاده می گردد.آهو ،گرگ ،کبک و خوک از جمله حیوانات وحشی عاشق کوه است.

در کوههای این قسمت شرایط زمین شناسی برای استفاده از معدن مناسب است.سنگ های بسیار خوبی برای ساختمان سازی دارد که توسط اهالی روستاهای اطراف استفاده می شود.

در قسمت جنوب روستا معادنی وجود دارد که هم اکنون در حال بهره برداری است مثل پوکه قرمز ساختمانی که در ساختمان سازی استفاده گسترده دارد و پس از استخراج به شهرستانهای اطراف ارسال می گردد.

معدن فیروزه کوههای جنوبی چند سالی است که بدون استفاده و به صورت متروکه باقی مانده است.معدن گچ وآهک از جمله معادن موجود در خواجه آباد است. خاک رس قرمز وزرداز دیگر معادن نانو تکنولوژی روستاست که برای تنور سازی و کندو سازی از صنایع سنتی و رو به فراموشی منطقه کابرد داشته ودارد.

وجود آثار روستاهای بسیار قدیمی همچون رباط در اطراف خواجه آباد همیشه مکانی مناسب برای جویندگان و قاچاقچیان گنج ها و آثار باستانی بوده است.

چند قنات در اطراف روستا ووجودرودخانه دائمی سبب رونق کشاورزی آبی شده است.

1-رشته قنات نیستانک که متصل به روستای خواجه آباد بوده و دارای آب فراوان بوده و از قدمت طولانی برخوردار است.عمق کم چاه های این قنات نشان از منابع غنی آب زیرزمینی دارد.عمیق ترین چاه(مادرچاه) 7متر و طول آن حدود یک کیلومتر است.

2-قنات دیگر قنات شیخ عبدالله(ملا عبدالله) نام دارد که عمق چاه های آن 4تا 12 متر است. آبی خنک دارد و از گذشته های دور برای کشاورزی استفاده می شده است.

3-رشته قنات رستم آباد آب بسیار گوارا دارد درهضم غذا بسیار موثر است برای کشاورزی استفاده می شود.

4-قنات معروف ترزآباد(تبریزآباد) است که از کلاته ها و مزارع روستای خواجه آباد می باشد .با وقوع خشکسالی های اخیر بسیار کم آب شده است. در تابستان آب خنکی دارد و زمین های حاصلخیز آن تشنه مانده است.

5-کلاته طیب که مشخصات آن دربانک قناتهای ایران درجدول زیر آورده شده.

رودخانه دائمی در سه نقطه سد(بش) بسته شده

1-سدبالا (یوخارکو بش) 2-سد وسط (اورتا بش) 3- سد پائین (طی که بش)

مشخصات قناتهای روستای خواجه آباد در بانک قناتهای ایران

نام قنات	بخش	روستا	طول قنات	عمق مادر چاه	تعداد میله چاه	فاصله مظهر تا محل	آبدهی Lit/s
تبریز آباد	سرولآيت	خواجه آباد	500	7	12	200	3
رستم آباد	سرولآيت	خواجه آباد	1200	15	35	1000	10
کلاته طیب	سرولآيت	خواجه آباد	1000	15	30	800	3
ملا عبدا..	سرولآيت	خواجه آباد	1000	12	30	500	10
نستانک	سرولآيت	خواجه آباد	1000	10	30	800	8

مهمترین محصولات روستا گندم ، جو ، چغندر قند ، یونجه و سیب زمینی معروف سرولایتی است.از گندم تولیدی روستا انواع نان تنوری محلی توسط زنان روستا پخت می شود که در منطقه زبان زد است.

با فعالیت دامداری محصولات لبنی مانند ماست پوستی ، روغن حیوانی (روغن زرد)بسیار اعلا ، سرشیر ، کره ، ماست و دوغ و گوشت تولید می شود.

از نظر فرهنگی روستا در سطح بسیار مطلوبی قرار دارد.آموزش رسمی و غیر رسمی(مکتب خانه ای)از قدمت بسیار طولانی برخودار است.

بیش از 100نفر از اهالی روستا فرهنگی هستند که در شهر های مختلف از جمله چکنه ، نیشابور ،مشهد ،قوچان و استانهای دیگر مشغول به خدمت در آموزش و پرورش وادارات دیگر هستند.

تعدادی نیز در کسوت استادی دانشگاه در مراکز دانشگاهی و عده ای هم پزشک و نیروی نظامی و انتظامی به ارایه خدمت به هم وطنان مشغول هستند.

مسجد احداث شده درروستای بالا و روستای وسط در هر محله روستا مسجدی بزرگ وجود دارد که در ایام عزاداری محرم بیش از 500نفر جمعیت را در خود جای می دهند.

خواجه آباد در فرهنگ جغرافیایی ایران

خواجه آباد.
[ خوا / خا ج َ / ج ِ ] (اِخ ) دهی است از دهستان سرولایت بخش سرولایت شهرستان نیشابور.
این دهکده کوهستانی با آب و هوای معتدل و 1197 تن سکنه است .
آب آن از قنات و محصول آن غلات و شغل اهالی زراعت و کرباسبافی و راه اتومبیل رو است .
(از فرهنگ جغرافیایی ایران ج 9).

آستان مقدس امامزاده عبدالجلیل (علیه السلام) ـ خواجه آباد

شرح حال و شجره نامه :

سیداحمدکیا گیلانی ذیل سادات اسفریر مشهور به قدمگاه نیشابور از سیدعبدالجلیلی نام می برد که با 21 واسطه به امام سجاد (علیه السلام) نسب می رساند که از قرار ذیل است:
عبدالجلیل بن عبداللطیف بن شمس الدین محمد بن مظفر بن طاهر بن فضل الله بن نصر الله بن ناصر بن طالب بن یحیی بن محمد بن زید بن عیسی بن علی بن مطهر بن محمد بن عیسی الجندی بن محمد بن مضیره بن جعفر الکوفی بن عیسی غضاره بن علی بن حسین الاصغر بن امام زین العابدین (علیه السلام) و از اعلام قرن نهم هجری است.

ساختمان امامزاده

آستان امامزاده عبدالجلیل (علیه السلام) در شهرستان نیشابور، بخش سرولایت، دهستان سرولایت، در بالای تپه ای میان قبرستان عمومی روستای خواجه آباد واقع شده است. بنای ساختمان بقعه به سبک قدیمی و به شکل مربع در ابتدای پیروزی انقلاب اسلامی ساخته شده است. زمین زیارتگاه قریب به یک هکتار است که به صورت قبرستان از آن استفاده می شود.

مراسم آیینی تعزیه ( شبیه خوانی) سال‌های متمادی است که در بسیاری از روستاهای سرولایت و به خصوص در روستای چکنه اجرا می‌شود . روستاهای بزرگ‌تر که در مرکزیت جغرافیایی نسبت به روستاهای اطراف قرار دارند این آیین را به نحو مطلوب و با همکاری همه مردم روستا برگزار می‌کنند. شبیه خوانی در شهر چکنه ،روستای برزنون ،سلطان میدان ،ینگجه ،بیش آقاج ،عبدا... گیو ،طالبی و برخی دیگر از روستاها در روز عاشورا با حضور هزاران نفر از عزاداران حسینی از شهرستان‌های اطراف برگزار می‌شود .اهالی روستاها از ظهر روز تاسوعا برای پذیرایی از عزاداران حسینی(ع) آماده می‌شوند و ضمن آماده کردن حسینیه‌ها و مساجد برای پذیرایی صبحانه و ناهار روز عاشورا از میهمانان خود لحظه شماری می‌کنند."علم" گردانی در شب عاشورا نیز از دیگر سنت‌های این دهه است که توسط جوانان روستا انجام می‌گیرد.

بیشتر کسانی که در مراسم شبیه خوانی شهر "چکنه" در روز عاشورا حضور دارند با اجرای "علی حسین طهماسبی" در نقش حضرت ابوالفضل العباس (ع) آشنا هستند . وی که از هشت سالگی تعزیه خوانی را فرا گرفته است درباره قدمت اجرای شبیه خوانی در شهر چکنه می‌گوید: بیشتر از 150 سال از اجرای تعزیه در روز عاشورا در شهر چکنه می‌گذرد و بنیان گذار آن فردی به نام "عقیلی" بوده است که با اطلاع کامل از موسیقی و اجرای تعزیه، شبیه‌خوانی را در این روستا بنیان نهاد ."سید عباس موسوی" از دیگر تعزیه گردانان روز عاشورا در شهر چکنه است.وی که سابقه‌ای حدود 30 سال در اجرای تعزیه دارد می‌گوید: اجرای نمایش آیینی تعزیه در روستاها ،ضمن یادآوری مصائب حضرت سید الشهدا(ع) و یاران باوفای ایشان ،باعث نزدیک شدن قلب‌های مردم به یکدیگر می‌شود و تعزیه خوانی جایگاه خاصی نزد مردم روستاها دارد. وی افزود: شبیه خوانی یک نمایش آیینی و جهانی است و از زاویه هنری نیز جایگاهی خاص دارد که نه تنها باید حفظ شود بلکه نوآوری در این زمینه لازم است.
منبع روزنامه خراسان رضوی شماره 19101 مورخ 30 مهر 94

نمایی از روستای خواجه آباد بخش سرولایت

کوه سخت [ س َ ] (اِخ ) دهی از دهستان سرولایت که در بخش سرولایت شهرستان نیشابور واقع است و 808 تن سکنه دارد. (از فرهنگ جغرافیایی ایران ج 9).

برزنون؛ Barzanun ؛ نام یکی از روستاهای مهم بخش سرولایت شهرستان نیشابور است. این روستا، مرکز دهستان برزنون می‌باشد. دهستان برزنون، دربرگیرنده نقاط و روستاهای برزنون، ته‌منگان، قره‌گل، گاوکش، زهان، شترسنگ، کلاته حاجی، تیران، خیرآباد و امامزاده حسین‌اصغر است. این دهستان، دارای اقلیمی کوهستانی است که افزون بر آب و هوایی معتدل و سرد، چشم‌اندازهایی زیبا و بکر از کوه و دشت را ارایه می‌دهد و یکی از ییلاقات و مناطق گردشگری زیبای منطقه به شمار می‌آید. دهستان برزنون، آثار تاریخی و فرهنگی شایان توجهی را در خود جای داده است که مهم‌ترین ‌آنها بقعه امامزاده حسین اصغر است همچنین جایگاه آذر برزین مهر را در حدود روستای برزنون، مرکز این دهستان، دانسته‌اند.

روستای برزنون، با ارتفاع 1500 متر از سطح دریا، در موقعیت 58 درجه و 17 دقیقه طول و 36 درجه و 32 دقیقه عرض جغرافیایی، در دامنه کوه اردلان و در منتهي‌اليه شمال غرب رشته‌کوه‌هاي بينالود، واقع شده و در 80 کیلومتری شهر نیشابور قرار گفته است. جمعیت برزنون بر اساس سرشماری 1390، 3508 نفر می‌باشد. روستاي برزنون از آن دست مناطقی است که نام خانوادگي نزدیک به 95 درصد مردم آن «برزنوني» است؛ بنابراين اگر سراغ کسي را در اين روستا بگيريم بايستي حتما نام پدر يا لقب او را بدانيم. حرفه و شغل بيشتر اهالي روستای برزنون؛ کشاورزی، دامداري، باغداري و کوره‌داري است. روستاي برزنون همچنين، مرکز صنعتی بخش سرولايت نیز می‌باشد و از صنایع آن می‌توان به کارخانه توليد شير، توليد لوله پلي‌اتيلن، کوره‌هاي آجرپزي صنعتي، صنايع چوب، توليد رشته آش و چندين کارگاه کيف و لباس و چندين گاوداري صنعتي و نيمه‌صنعتي اشاره کرد. برزنون، افزون بر همه ویژگی‌های طبیعی و زیبایی‌های اقلیم کوهستانی‌ خود با سه شناسه و ویژگی برجسته، شناخته می‌شود؛ «زیارتگاه امامزاده حسین اصغر»، «قنات‌های سی و دو گانه» و «آتشکده آذر برزین‌مهر».

زیارتگاه امامزاده حسین‌ اصغر: زیارتگاه امامزاده حسین اصغر (ع)، نامدارترین و مهم‌ترین اثر فرهنگی و تاریخی برزنون است. آرامگاه امامزاده، بر فراز ارتفاعات سنگی اردلان و جازندر و بین روستای گرماب شاهزاده -از توابع دهستان طاغنکوه شمالی شهرستان فیروزه- و روستای برزنون، قرار گرفته است. موقعیت جغرافیایی این بقعه متبرکه، 36 درجه و 32 دقیقه و 53 ثانیه شمالی و 58 درجه و 17 دقیقه و 42 ثانیه شرقی با ارتفاع 1960 متر از سطح دریا می‌باشد. صاحب آرامگاه، از فرزندان امام زین العابدین (ع) امام چهارم شیعیان است. این زیارتگاه مورد احترام ویژه و تقدس اهالی منطقه است و سالانه پذیرای زائران پرشماری از سرتاسر خراسان می‌باشد. قرار گرفتن زیارتگاه در موقعیت میانی شهرستان‌های نیشابور، فیروزه، قوچان، چناران، مشهد، فاروج، اسفراین، خوشاب، جوین، جغتای و سبزوار، موقعیت ممتازی را برای آن فراهم نموده و بالتبع، بیشترین مسافران و زائران امامزاده، از این شهرستان‌هایند که برای زیارت و ادای نذورات خود به امامزاده مشرف می‌شوند.

قنات‌های سی‌ و دو گانه برزنون: کشاورزی، باغداری و دامپروری، از قدیم رکن و مبنای اقتصاد و زندگی در این منطقه، و قنات‌ها، کانال انتقال آب از انباشت‌گاه‌ها و سرچشمه‌ها، برای بهره ‌برداری در زراعت و دامداری و دیگر نیازمندی‌های مردم برزنون بوده‌اند. محل قنات‌ها به گویش محلي، «کلاته» ناميده مي‌شود. برزنون، دارای میراث غنی 32 رشته قنات می‌باشد که همین بیانگر، حجم و سطح فعالیت‌ها و عمق باروری و شکوفایی این دیار است. مرکز جهاد کشاورزی بخش سرولایت شهرستان نیشابور، در سال‌های اخیر، برنامه‌ای را برای مرمت 16 رشته از این قنات‌ها را که دارای توجیه اقتصادی بیشتری می‌باشند در دستور کار خود قرار داده است. رشته‌قنات‌های شناسنامه‌دار روستای برزنون، در بانک اطلاعات قنات‌های کشور، عبارتند از: نهررود (به طول 1500 متر)، نینوا (300 متر)، میان‌دره (1300 متر)، ته‌دره (150 متر)، برزتو (300 متر)، خواجه‌آباد (1200 متر)، دهرآباد (500 متر)، دریاره (1500 متر)، ربیق (1000 متر)، ریزدره (600 متر)، شاداب (600 متر)، شباغان (3000 متر)،سرکاریز (500 متر)، کلاته‌نو (400 متر)، کلاته موسی (400 متر)، کلاته صمدآباد (400 متر)، کلاته صادق (250 متر)، کارجی ( 100 متر)، کارجی درویش (250 متر)، علآدي (2000 متر)، قاسم‌آباد (200 متر).

آتشکده آذر برزین مهر: آتشکده آذر برزين مهر يکي از سه آتشکده بزرگ آیین زرتشتی در ایران پیش از اسلام، و نیایشگاه دهقانان و کشاورزان بوده است. بر اساس روایات منابع اساطیری ایران، آذر برزین مهر، ابتدا بر ساحلدریاچه سوور یا سوگر قرار داشته است. پژوهشگران، نشان این دریاچه را بر کوه سی‌سرد در شمال خاوری کان فیروزه نیشابور داده‌اند که در همسایگی و نزدیکی برزنون است. در دوره‌های بعد، گشتاسب شاه، آذر برزین مهر را بر ریوندکوه نیشابور می‌نشاند. در زمان ما، جای آتشگاه آذربرزین‌مهر ناپیداست و در هاله‌ای از ابهام قرار دارد. برخی گمانه‌زنی‌ها جایگاه آذر برزین مهر را در حدود برزنون دانسته که در گویش محلی، «بورزونی» نامیده می‌شود و آنرا گونه دگرگون شده «بُرزین» می‌دانند. نشانه‌هایی همچون «وضع اقلیمی و جغرافیایی این روستا؛ ناحیه‌ای کوهستانی، با تپه‌های بلند و مشرف بر دشت‌های وسیع»، «نزدیکی آن به مراکز کهن جمعیتی شرق ایران؛ نیشابور (ابرشهر قدیم و مرکز ایالت ابرشهر پیش از اسلام) و توس (از شهرهای مهم شرق ایران قدیم)»، «وجود آرامگاه امامزاده‌ حسین اصغر (ع) در نزدیک این روستا؛ بیانگر اعتبار و اهمیت این روستا در گذشته» و همچنین «موضوع متعارف همسایگی نیایشگاه‌های ایرانی با آرامگاه‌ها و زیارتگاه‌ها»، «نزدیکی به محل گمانه‌زنی شده دریاچه سوور» آن گمانه و گفته را روشن‌تر و نمایان‌تر می‌سازد. برخی دیگر از گمانه‌ها، نشان این آتشکده را قدمگاه در زبرخان نیشابور، محلی در نزدیکی کاشمر و همچنین محلی در نزدیکی روستای فشتنق شهرستان داورزن دانسته‌اند.

به امید اینکه با ارتقای روستای برزنون به شهر برزنون، بسترهای بایسته برای بازبرپایی هویت تاریخی و فرهنگی این دیار که جایگاه نامدارترین زیارتگاه غرب خراسان، قنات‌های پُرشمار و یادگاه آتشگاه آذر برزین مهر است و توانمندی‌های اقلیمی و فرهنگی فراوانی دارد، فراهم گردد. توسعه برزنون، موتور محرکه توسعه سرولایت است.

منبع : کارنامک ریوند نیشابور

سرولایت؛ ولایت ارغیان، از نواحی نیشابور:
ولايت ارغيان در قرن 4 هجري از دروازه بيات‌ها كه همان روستاهاي برگشاهي خربره عبدالله گيو حاجي‌آباد ادامه داشته از طرفي روستاهاي سلطان‌ميدان تا خرق و از طرفي روستاي بام صفي‌آباد جهان اردين دستجرد اسفراين و از طرفي مشكان و سلطان‌آباد ادامه داشته است كه در آن زمان، 71 پارچه روستا ولايت ارغيان را تشكيل مي‌داده است منظور از ولایت آن است که طول و عرض آن باید از بیست و پنج یا سی فرسخ کمتر نباشد و در آن قری و قنوات و باغات و عمارات باشد (نیشابوری، 1339، ص 215). و از ارغیان به صورت یک ولایت که به کثرت علما و کبار مشهور می‌باشد یاد کرده است (همان، ص 215). و بعضی از علمای بزرگ را از جمله ابواحمد ارغیانی، عمران بن موسی، محمد بن المسیب، هارون بن عمران و عامر بن شعیب را به این ولایت نسبت داده است و همچنین زمانی که محدوده خبوشان را توصیف می‌کند؛ نسا، اسفراین، طوس و ارغیان را از حدّهای آن ذکر کرده است.
(قرون پنجم و ششم هـ.ق) قرن پنجم هجری که همزمان با روی کار آمدن سلجوقيان در ایران است، عبدالغافر فارسی که یکی از مورخین مشهور این دوره محسوب می‌شود، در کتاب "السیاق"از اسفنج، بان و راونیر نام می‌برد که از قرای ارغیان‌اند. سمعانی (616-562 هـ) دانشمندی جهانگرد که در طی مسافرتهای خود با علما و محدثان بسیار ملاقات کرده است، در اثر ارزشمند خود ضمن معرفی مناطق مختلف، شرح حال بیش از چهارهزار نفر از بزرگان علم و ادب و دین را آورده است. سمعانی از آنجا که خود متولد مرو بوده، بدون شک از منطقه ارغیان دیدن کرده و در توصیف آن می‌نویسد: «ارغیان ناحیه‌ای از نواحی نیشابور می‌باشد که مشتمل بر چندین قریه مانند سبنج، بان، راونیر و غیره است که روستاهای آن به دلیل جماعتی از اهل علم که به آنجا نسبت می‌دهند شناخته شده است و الحاکم ابوالفتح سهل بن علی بن احمد بن علی بن احمد بن الحسن الارغیانی از قریة بان است از دانشمندان دیگر که اندکی بعد از سمعانی در مورد ارغیان گزارش ارائه کرده و احتمالا خود از منطقه دیدن نکرده شمس‌الدین دمشقی می‌باشد او در کتاب "نخبه الدهر فی عجائب البر و البحر" آورده است: «از شهرهای نیشابور، شهرستان را می‌توان نام برد که از بناهای عبدالله پسر طاهر است ... دیگر سرزمین‌های با خزر بالین و غیان است که سرزمین غیان را چنان که سمعانی گفته است ارغیان نیز می‌خوانند، همه این سرزمینها بسیار پرفایده و حاصلخیزند» (دمشقی، 1356، ص 350)
یاقوت حموی که مقارن با حملات مغول می‌زیست و کتاب معجم‌البلدان را چندسال قبل از حمله مغولان تدوین کرده است، درباره ارغیان می‌نویسد: «(أرغیان): کوره‌ای از نواحی نیشابور و مشتمل بر هفتاد یک قریه که الالقصبه آن راونیر است. مطالبی را که یاقوت درباره ارغیان ذکر کرده لطفی‌الدین عبدالمومن بن عبدالحق البغدادی در کتاب مرصدالاطلاع بدون هیچگونه تغییر آورده است حال باتوجه به گزارش‌هایی که به صورت پراکنده از لابلای منابع مختلف جمع آوری گشت، می‌توان چنین استنباط کرد که ارغیان تا حمله مغول یکی از ولایت‌های معروف که تابع نیشابور بوده و از لحاظ موقعیت در جنوب قوچان قرارداشته و حدود 71 قریه را شامل می‌شده است. از این تعداد روستای ذکرشده مهمترین روستاهای آن که به دلیل داشتن مشاهیر و رجال شهرت عام داشته‌اند؛ بان، اسفنج و راونیر می‌باشد و قصبه ارغیان طبق گفته مورخین راونیر (راونیج یا راونیز) نام داشته است و این ولایت کاملا از جاجرم و اسفراین جدا بوده است.

سرولایت؛ ارغیان یا اليلجان مغول:
(قرون هفتم و هشتم ه. ق) از آنجا که ولایت ارغیان، همزمان با حملات ویرانگر مغول یکی از توابع نیشابور محسوب می‌شده، می‌توان چنین پنداشت که ارغیان هم از آماج تاخت و تازهای مغولان بی‌نصیب نبوده، چرا که نیشابور از جمله شهرهایی بوده که تخریبات بسیاری را متحمل شده است. هرچند گزارش مستقلی از حضور مغولان در ارغیان نیست، اما ارغیان در این دوره به مانند دیگر ولایات خراسان بزرگ از اعتبار می‌افتد و تا زمانی که ثبات نسبی در منطقه برقرار می‌شود، گزارشهای مورخان بیشتر حول حملات مغول و مسایل مربوط به آن است و این طبیعی است که دیگر جایی برای مناطق ویران شده‌ای چون ارغیان نمی‌ماند. تقریبا در اواخر حکومت ایلخانی است که فخر بناکتی (730 هـ) از مورخان بنام دوره غازان، اولجايتو و ابوسعید در اثر ارزشمند خود"تاریخ بناکتی" گزارشی از ارغیان دارد، که گویا این بخش از گزارش‌های وی اقتباس شده از "جامع التواریخ"خواجه رشیدالدین فضل الله است.
در سال 630 هجری حکمرانی خراسان به جنتیمور از سوی اوکتای قان داده می‌شود و ملک اسفراین، جوين، بيهق، جاجرم،خورند و ارغیان هریک به پایزده یرلیغ به ملک بهاالدین واگذار می‌شود در زمان غازان خان در سال 683 هجری چند نوبت جنگ سختی بین غازان و نوروز در نواحی نیشابور، جوین، اسفراین، ارغیان و جاجرم صورت گرفت که در این جنگ‌ها پی‌درپی دهات و مزارع از بین رفته است که گزارش آن در کتاب تاریخ مبارک غازانی چنین آمده است: «غازان به اتفاق امیران که در رکاب وی بودند در اواخر سنه تسعین و ستمائه و آخر روز به نزدیک طوس بر لشکریان یاغی افتاد و جنگ کردند و دیگر روز کوچ کردند و در سلطان میدان فرود آمدند و از آنجا نورین آقا و قتلغ شاه و سوتای در بندگی بودند و به راه ارغیان حرکت فرمود و از آنجا گذشته به با دیه کسرغ از آبادیهای اسفراین فرود آمد. پس از آن که خبر رسید در هزاره افرادی یاغی شدند و ریات همایون به جوبدررفته و یاغیان فرار از آنجا به جاجرم فرود آمد.» باتوجه به مطالب فوق به طور قطع می‌توان گفت که ارغیان، منطقه‌ای مستقل و دارای اعتبار و اهمیت بوده است. اگرچه گاه از ولایت‌های کلانشهر نیشابور از آن، یاد می‌شده است، اما برخلاف عقیده‌ی غالب که امروزه آنرا جزو جاجرم نسبت می‌دهند، چنین نبوده و تا قبل از هجوم مغول می‌توان آنرا یکی از مناطق تاریخی خراسان بزرگ قلمداد کرد، حتی اگر به لحاظ جغرافیایی حدود آنرا درنظر بیاوریم، باز هم با آنچه جاجرم امروزه خوانده می‌شود، فاصله بسیاری دارد. یعنی ارغیان، منطقه ای مابین نیشابور و اسفراین قرار داشته تقریبا جایی که امروزه به آن بام و صفی آباد اطلاق می‌شود.
(در ادامه چرخش ارغیان به بام و صفی آباد در متون تاریخی ارائه می‌گردد). آنچه در اینجا اهمیت دارد آثار سیاحان و جهانگردان خارجی است. گای لسترنج و اسپونر (sponer ,1965.pp22) در آثار خود برای اولین بار ارغیان را به جاجرم نسبت داده‌اند و این ملاکی شده برای محققان بعدی، بدون اینکه پیشینه تاریخی آن بررسی شود. چنین به نظر می‌آید جهانگردانی چون گای لسترنج و اسپونر و اُبن خود به طور دقیق با منطقه آشنا نبوده و حدود تقریبی آنرا به جاجرم و سلطان آباد نسبت داده‌اند و یا اینکه منبعی که از آن اطلاعات کسب کرده‌اند، دقیق نبوده، وگرنه دلیل خاصی پیدا نمی‌شود که ارغیان را به محدوده جاجرم نسبت داد.

آتشكده برزين مهر سرولايت يا ولايت راغيان نیشابور:
آتشکده آذر برزین مهر در سرولایت نیشابور (برزنون)؛ این آتشکده در عهد ساسانی در ناحیه ریوند نیشابور قرار داشته و یکی از سه آتشکده‌ی مهم زرتشتیان محسوب می‌شده است. وجود آتشکده‌ی برزین مهر حاکی از این است که شهر تاریخی نیشابور قبل از اسلام از اهمیت و جایگاه خاصی برخوردار بوده است. محل آتشکده آذربرزین مهر نیشابور است نه سبزوار. آتشکده آذربرزین مهر یکی از سه آتشکده مهم زمان ساسانیان می‌باشد که مظهر کشاورزان و دهقانان بوده اما محل دقیق این آتشکده هنوز به طور کامل مشخص نیست، هر چند که جزء آثار باستانی سبزوار، عنوان شده ولی هنوز اسناد قابل قبولی بر این مدعا ارائه نگردیده است. در زبان پهلوی این آتشکده Burzenmihr تلفظ می‌شود. جالب اینجاست که روستایی در بخش سرولایت نیشابور به نام روستای برزنون وجود دارد که مردم خود این روستا برزنون را بورزینی تلفظ می کنند و حتی در بسیاری از مقالات تاریخی وجه تسمیه روستای برزنون را آتشکده برزین مهر می‌دانند. ...

منبع: « نام باستاني سرولايت: ولايت ارغيان»، وبلاگ آثار باستانی و گنجهای گمشده جاده سرولایت، سه شنبه نوزدهم آذر 1392.

جغرافیای شهرستان سرولایت خراسان مرکزی

ارایه مباحث جغرافیایی مربوط به شهرستان سرولایت استان خراسان مرکزی

اوقات شرعی شهر چکنه در رمضان سال 1396

اوقات شرعی روستای برزنون در رمضان سال 1396

معرفی روستای طالبی

معرفی روستای خواجه آباد

آستان مقدس امامزاده عبدالجلیل (علیه السلام) ـ خواجه آباد

شبیه خوانی در سرولایت

نمایی از روستای خواجه آباد بخش سرولایت

روستای کوه سخت سرولایت

برزنون؛ جایگاه زیارتگاه امامزاده حسین اصغر و یادگاه آتش اهورایی ریوند

سرولایت؛ ولایت ارغیان،

نوشته‌های پیشین

پیوندها